Irati-Aezkoako Mendia oso baso aberatsa da paisaiari dagokionez:
udaberriko berdetasuna, larrazkeneko koloreen aniztasuna, neguko zuria... Uda da bisitari gehien jasotzen duen sasoia, eta garai honetan pagadia berde eta hezea mantentzen da, inguruko eskualdeekin alderatuz.

Mota anitzeko aktibitateak egiteko aukera ematen du: bai basoan, bai ibaian, bai Irabiako urtegian.

LANDARERIA
Anitza da. Pagadia da nagusi, goiko aldeetan izeiekin tartekatzen delarik. Beherago sahatsak, astigarrak, ezkiak, zumarrak, haritzak zein gaztainondoak agertzen dira , besteak beste.
 
Pagadiak hezetasun handia behar izaten du. Horregatik urteko 1000 mmtik gorako euria jasotzen duten eskualdeetan ematen da, baita ibar lainotsuetan ere. Pagoen enbor eta adarretan ikus daitekeen moduan, pagadiaren giro hezea ezin aproposagoa da mota askotako liken, goroldio zein iratzeak sortzeko. Oso baso hostotsua da, eta ondorioz, landare mota gutxi hazten da bere baitan.


 
FAUNA
• Ugaztunak
Iratin mota anitzeko animaliak bizi dira: saguak, lepahoriak, katajinetak, azkonarrak, urtxintxak, trikuak... baita tamaina handiko espezieak: azeriak, basakatuak, basurdeak, orkatzak... Basoaren erregea, oreina, ahaztu gabe.
Oreina desagerturik zegoen Iratin, baina 1957. urtean birpopulatu zuten. Gaur egun ale dezente dago.
Azken urteotan, irailaren hasieran, oreinaren beroaldia hasten denean, orroak aditzera Irati aldera joateko ohitura zabaldu da.
 
Iratin basurde anitz dago ere; batzuen ustez gehiegi, alorretan sortzen dituzten suntsiketak kontuan hartuta.
Orkatzak ere badaude, baina zaila da hauek ikusten, gauez ibiltzen baitira.
 
• Hegaztiak
Txori txiki mota anitzez gain (txonta, enara, martin arrantzalea), badira babestuak dauden hainbat espezie: okil berdea, okil beltza, mendi -erregetxoa, mokokerra, artzandobi arrunta, eta okil gibelnabarra.
 
Okil gibelnabarra aparteko altxor ornitologikotzat hartzen da, Nafarroan bizi direnen artean handiena delarik. Pagadi zaharrak haren bizitokirik preziatuenak dira.
 
Harraparien artean honako hauek aipa daitezke: zapelatz liztorjalea, sai zuria, arrano sugezalea, aztorea, gabiraia, belatz handia, mirotz zuria, mirua, hontza eta hontz zuria.
Zabaldurik dauden beste espezie batzuk dira ugatza eta sai arrea (azken hau babestua dago).
Badira migrazioa garaian Aezkoa zeharkatzen duten beste hegazti batzuk ere: miru beltza, mirotz urdina, zikoin zuria, pagausoa, kurriloa...
 
• Arrainak, narrastiak eta anfibioak
Txantxikua, igel berdea, arrabioa eta uhandre piriniarra, aspis sugegorria bezalako narrastiak edo arrainak (amuarraina eta barboa) dira basorean beste izaki batzuk.
 
• Bestelakoak
Aipaturikoez gain baziren ere garai batean animalia mitikoak, otsoa edo hartza, kasu. Hartzaren ehiza auzolanean egiten zen, denon artean egiten zena. Garaztarrak eta aetzak, adibidez, elkarrekin ateratzen ziren, txakur, lantza zein pistoi-eskopetez horniturik. 1816. urtean 300 ehiztari atera ziren eta, 1824.ean, bi egun oso eman zuten Iratin.
 
 • Zabalera: 17.000 Ha baino gehiago (% 75 basoa).
 • Landareak: Pagadia nagusiki. Baita izeiak, sahatsak, astigarrak, haritzak eta zumarrak ere.  • Fauna: Oreina, basurdea, orkatza, azeria, urtxintxa, arrano sugezalea, sai arrea,    amuarraina...